انواع نان ایرانی با عکس + تاریخچه آن‌ها

محال است ایرانی باشیم و یکی از انواع نان سر سفره ما نباشد! نان آنقدر برای ما ایرانی‌ها دوست‌داشتنی است که پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌های ما از آن به عنوان گل سفره یاد می‌کنند. صبحانه مهم‌ترین وعده‌ای است که نان در آن جای دارد و به خصوص در کنار پنیر، کره و مربا میل می‌شود. آیا با انواع نان ایرانی آشنا هستید؟ تاریخچه نان در ایران چطور؟ در ادامه با کالین همراه باشید تا با انواع نان ایرانی و تاریخچه آن آشنا شویم.

قبل از شروع آشنایی با انواع نان ایرانی، در نظر داشته باشید که اگر به دنبال یک پنیر خوشمزه برای میل کردن هستید، پنیر صبحانه کالین و انواع پنیرهای این برند را امتحان کنید. برای خرید پنیر می‌توانید از قسمت فروشگاه سفارش خود را ثبت کنید و درب منزل دریافت کنید (ویژه تهران). همچنین می‌توانید به فروشگاه‌ها و نمایندگی‌های کالین مراجعه کنید.

آشنایی با تاریخچه نان در ایران

نمی‌توان به طور دقیق گفت که تاریخچه نان در دنیا و یا حتی انواع نان صبحانه ایرانی به چه زمانی برمی‌گردد. اما طبق مطالعات انجام شده و شواهد تاریخی موجود می‌توان به این نتیجه رسید که انواع غلات (گندم و جو) در زمان آشوری‌ها کشت می‌شدند و به احتمال زیاد هم تاریخچه نان در ایران به همان زمان برمی‌گردد. همچنین طبق مطالعات انجام شده از حداقل ۳۰۰۰ سال قبل، عمده غذای ایرانی‌ها نان گندم بوده است. 

در واقع دلیل تنوع انواع نان سنتی و محلی در ایران به تاریخچه نان در ایران و سابقه چندین هزار ساله آن برمی‌گردد. اولین نشانه از پخت نان در ایران به آثاری از یک سیلوی گندم و تنورهای گنبدی شکل دوتایی در تپه سیلک دیده شده است، که تاریخچه آن به ۳۰۰۰ تا ۳۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برمی‌گردد. همچنین طبق شواهد تاریخی موجود، گندم در جیرفت کرمان از گذشته‌های بسیار دور کشت می‌شده است. 

انواع نان سنتی ایران تاریخچه دور و درازی دارند که با آردهای مختلفی مثل آرد گندم، آرد جو و آرد برنج تهیه می‌شوند. ماده اصلی نان‌ها، آرد می‌باشد که در انواع نان ایرانی از آردهای مختلف استفاده می‌شود، اما در اکثر نان‌های محلی و سنتی ایران از آرد گندم استفاده می‌شود، البته در برخی از روستاها از آرد جو هم برای تهیه نان‌های محلی استفاده می‌شده است، که امروزه به دلیل تاکید پزشکان بر خاصیت این آرد، بیش از پیش از نان جو در پخت نان استفاده می‌شود. 

همچنین بخوانید: تزیین نون و پنیر و سبزی

معرفی انواع نان ایرانی

در بخش زیر، عکس انواع نان ایرانی به همراه اسم انواع نان ایرانی را مشاهده خواهید کرد. نام انواع نان صبحانه که به عنوان نان‌های سنتی ایران شناخته می‌شوند، عبارتند از:

نان لواش؛ پایه ثابت سفره‌های ایرانی

نان لواش از پرطرفدارترین انواع نان ایرانی است که در اکثر نانوایی‌ها به صورت روزانه تهیه و پخت می‌شود. این نان نازک و نرم، به دلیل طعم خوشمزه و حجم مناسبی که دارد، در اکثر سفره‌های ایرانی به‌ خصوص در وعده‌های صبحانه و ناهار جایگاه ویژه‌ای دارد. نان لواش با استفاده از آرد سفید و آب تهیه می‌شود و پس از ورز دادن خمیر، روی تنور پهن می‌شود و در مدت زمان کوتاهی پخته می‌گردد. همچنین این نان به خاطر سبکی و طعم خاص خود، توانسته است در میان مردم ایران به نمادی از فرهنگ غذایی اصیل تبدیل شود و حتی در کشورهای همسایه نیز محبوبیت ویژه‌ای پیدا کند.

نان بربری؛ محبوب دل‌ها!

یکی دیگر از پرطرفدارترین انواع نان ایرانی، بربری است. انتخاب اکثر ایرانیان در میان نان‌های مختلف و خوشمزه برای صبحانه، نان بربری است. نان بربری با استفاده از آرد گندم مرغوب و خمیرمایه تهیه می‌شود و معمولاً قبل از پخت، سطح آن با ترکیبی از آرد، آب و کنجد پوشانده می‌شود که علاوه بر ایجاد ظاهر زیبا و خاص، طعم و عطر متفاوتی به نان می‌بخشد. پخت این نان در تنورهای سنتی انجام می‌شود که نتیجه آن پوسته‌ای طلایی، خوش‌رنگ و خوش‌طعم است. 

نان سنگک؛ نان داغ سنتی سفره ایرانی

نان سنگک یکی از پرطرفدارترین انواع نان ایرانی است. به نان سنگک نان خمیری هم گفته می‌شود و جزء سالم‌ترین انواع نان ایرانی ‌است. شایان ذکر است که تاریخچه نان سنگک به قبل از ورود اسلام به ایران برمی‌گردد. نان سنگک نه تنها یکی از اصلی‌ترین نان‌های مصرفی برای صبحانه است، بلکه در طول روز نیز به عنوان همراه غذاها و خوراکی‌های مختلف در سفره ایرانیان دیده می‌شود مثل سرو در کنار دیزی، آبگوشت و … نان سنگک به طور ویژه در وعده صبحانه جایگاه برجسته‌ای در سفره‌های ایرانی دارد. این نان به دلیل بافت ضخیم و سطح نسبتاً زبر و پوسته‌ای که دارد، از نظر طعم و عطر بسیار دلپذیر و خوش‌خوراک است و بسیاری از ایرانیان آن را به عنوان انتخاب اول خود در میان انواع نان‌های ایرانی قرار می‌دهند.

نان تافتون؛ رقیب سرسخت نان لواش

نان تافتون یکی دیگر از پرطرفدارترین انواع نان ایرانی است که از خمیر فطیر تهیه می‌شود. طرفداران نان تافتون به قدری زیاد است که تقریبا در تمامی شهرهای ایران نانوایی‌هایی متعددی مختص پخت نان تافتون دایر شده‌اند.  به همین دلیل، نان تافتون نه تنها یک انتخاب همیشگی در وعده‌های غذایی ایرانیان است بلکه بخش مهمی از فرهنگ غذایی کشور به شمار می‌آید و به همراه انواع خورش‌ها، کباب‌ها و غذاهای محلی استفاده می‌شود.

نان توموشی؛ نان جنوبی‌های مهمان‌نواز

نان لاکو؛ نان گیلانی خوشمزه

نان لاکو یکی از نان‌های سنتی و بسیار خوشمزه استان گیلان است که به دلیل ترکیبات خاص و طعم منحصر به فردش، جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ غذایی این منطقه دارد. این نان با استفاده از آرد گندم، آرد برنج، آب و زعفران تهیه می‌شود که ترکیب آرد برنج و زعفران باعث ایجاد عطر و طعمی بی‌نظیر و رنگ زرد طلایی خوش‌رنگ در نان می‌گردد. میزان محبوبیت نان لاکو در گیلان به حدی بالاست که تقریباً در سفره اکثر خانواده‌های گیلانی یافت می‌شود و به عنوان یکی از نان‌های اصلی در وعده‌های غذایی مختلف، به ویژه صبحانه و ناهار، مورد استفاده قرار می‌گیرد. پخت این نان معمولاً در تنورهای سنتی انجام می‌شود و بافت نرم و طعم شیرین و مطبوع آن، آن را به یک انتخاب محبوب برای همراهی با غذاهای محلی گیلان مانند میرزا قاسمی، باقلاقاتوق و انواع کوکو تبدیل کرده است.

نان محلی کلانه؛ خوشمزه کردستانی

در لیست انواع نان ایرانی نمی‌توان از نان محلی کلانه غافل شد. این نان در کردستان در خانه‌ها پخت می‌شود. بانوان زحمت‌کش کردستانی برای تهیه خمیر نان کلانه از آرد گندم و از گیاهان کوهی مثل پیچک و کینوال استفاده می‌کنند.

نان کلانه به دلیل دارا بودن ویتامین‌ها و مواد مغذی فراوان، یک انتخاب عالی برای پیش‌غذا و میان‌وعده محسوب می‌شود و می‌تواند به عنوان یک غذای کامل و مقوی در وعده‌های مختلف مصرف گردد. پخت این نان معمولاً روی سنگ یا در تنورهای سنتی انجام می‌شود و بافت نرم و طعم گیاهی آن، آن را به یک نان محبوب و سالم تبدیل کرده است. نان کلانه نه تنها بخشی از سفره روزمره مردم کردستان است، بلکه در مراسم و جشن‌های محلی نیز به عنوان نمادی از فرهنگ و هویت غذایی این منطقه حضور پررنگی دارد.

نان کماج؛ نان محلی همدانی

نان کماج از جمله نان‌های محلی شهر همدان و استهبان است و به دلیل ترکیبات خاص و ارزش غذایی بالا، جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ غذایی این مناطق دارد. این نان با استفاده از زرده تخم‌مرغ و خرما تهیه می‌شود که ترکیب این دو ماده باعث ایجاد طعم شیرین و مطبوع و همچنین افزایش قابل توجه ارزش غذایی نان می‌گردد. نان کماج به دلیل دارا بودن پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی فراوان، یک میان‌وعده ایده‌آل و مقوی محسوب می‌شود و می‌تواند انرژی لازم برای فعالیت‌های روزانه را تأمین کند. پخت این نان معمولاً در تنورهای سنتی یا فرهای خانگی انجام می‌شود و بافت نرم و طعم شیرین آن، آن را به یک انتخاب محبوب برای تمام سنین تبدیل کرده است.

نان کرنون؛ نان اصیل کرمانی

یکی دیگر از نان‌های محلی ایران، نان کرنون است که مختص استان کرمان است. کرمانی‌ها برای تهیه این نان از آرد گندم محلی استفاده می‌کنند که کیفیت بالا و عطر منحصر به فردی به نان می‌بخشد. پخت نان کرنون در تنورهای گرد سنتی انجام می‌شود که با هیزم و سنگ گرم می‌گردند و این روش پخت باعث ایجاد طعم دودی خوشایند و پوسته‌ای طلایی و ترد در نان می‌شود. نان کرنون به دلیل بافت نرم و عطر مطبوعی که دارد، در سفره‌های کرمانی‌ها به عنوان همراه غذاهای محلی مانند آبگوشت، کباب و خورش‌های سنتی استفاده می‌شود و بخش مهمی از وعده‌های غذایی روزمره را تشکیل می‌دهد.

نان سنتی قاق؛ ویژه استان قزوین

نان قاق از انواع نان سنتی استان قزوین است که با خمیر نان فطیر درست می‌شود. البته استان قزوین نان‌های سنتی معروف دیگری مثل شیرمال و نان زنجبیلی هم دارند. این نان از سوغاتی‌های خوشمزه قزوین است و محال است کسی گذرش به قزوین بیافتند و این نان خوشمزه را تست نکند!

نان خرفه؛ از نان‌های معطر گیلانی

نان خرفه یکی دیگر از انواع نان سنتی استان گیلان است. برای تهیه این نان خوش عطر و بو از آرد برنج، آرد گندم، کدو حلوایی، تخم شنبلیله، شکر و نمک استفاده می‌شود. نان خرفه که در برخی مناطق به نام‌های خلفه یا کشتا نیز شناخته می‌شود، سرشار از اسیدهای چرب امگا-۳ است و در طب سنتی با خواص ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی‌اش شناخته شده است.

نان اهری؛ قدیمی‌ترین نان ایرانی

نان اهر یکی دیگر از انواع نان ایرانی است که مختص استان آذربایجان شرقی است و طعم بسیار خوشمزه‌ای دارد. نان اهری یکی از پرقدمت‌ترین نان‌های محلی ایران است. برای تهیه نان اهری از آرد، تخم‌مرغ، ماست پرچرب، وانیل، زنجبیل، بیکینگ پودر، شکر، شیره انگور، زعفران و روغن استفاده می‌شود. نان اهری که با نام یتی قات نیز شناخته می‌شود، یکی از نان‌های سنتی و محلی منطقه آذربایجان است.  این نان نه تنها بخشی از فرهنگ غذایی غنی منطقه آذربایجان را نمایان می‌سازد، بلکه نمادی از حفظ سنت‌های محلی و انتقال آن به نسل‌های بعدی است.

نان کاکولی؛ ویژه شهرکرد

نان کاکولی از انواع نان ایرانی است که در استان چهارمحال‌وبختیاری تهیه می‌شود. برای تهیه این نان خوشمزه و مقوی از آرد گندم، شیر، زیره، بادام، سیاه‌دانه، کنجد، گردو، بادام و کشمکش استفاده می‌شود. همچنین در هنگام پخت نان کاکولی روی آن با زرده تخم‌مرغ و زعفران پوشانده می‌شود. نان کاکولی معمولاً به عنوان نان صبحانه یا میان‌وعده مصرف می‌شود و به دلیل طعم شیرین و مواد مغذی موجود در آن، یک انتخاب مقوی و خوشمزه محسوب می‌گردد. دستورهای پخت متفاوتی برای این نان وجود دارد که هر کدام کمی با دیگری تفاوت دارد.

نان شیرمال؛ نان سالم ایرانی

نان شیرمال در دسته سالم‌ترین نان‌های ایرانی قرار دارد که از مواد مغذی مثل شیر، زرده تخم‌مرغ، روغن و شکر تهیه می‌شود. این نان بسیار شبیه به کیک است و از آن در کنار صبحانه و به عنوان عصرانه استفاده می‌شود. ن شیرمال معمولاً به صورت دایره‌ای یا بیضی شکل و با ضخامت کم تهیه می‌شود و روی سطح آن با استفاده از چنگال یا وسیله‌ای مشابه، خطوطی ایجاد می‌کنند که هم جنبه تزئینی دارد و هم به پخت یکنواخت نان کمک می‌کند. این نان بیشتر در مناسبت‌های خاص مانند اعیاد، مراسم مذهبی و مهمانی‌ها تهیه و مصرف می‌شود و به دلیل طعم شیرین و عطر زعفران، همراه چای سرو می‌گردد. نان شیرمال در مناطق مختلف ایران با تفاوت‌های جزئی در مواد و روش پخت تهیه می‌شود، اما در همه جا به عنوان یک نان ویژه و خوشمزه شناخته می‌شود و بخشی از میراث فرهنگی و غذایی ایران محسوب می‌گردد.

نان کوکه؛ محصول خطه آذربایجان

نان کوکه یکی دیگر از انواع نان ایرانی است که در استان آذربایجان تهیه می‌شود. برای تهیه این نان سنتی از گردو، بادام، زنجبیل، روغن حیوانی و یا کره استفاده می‌شود. نان کوکه به ویژه در مناطق کردنشین غرب کشور تهیه و مصرف می‌شود. این نان که با نام‌های مختلفی مانند کوله یا کولیره نیز شناخته می‌شود، معمولاً با استفاده از آرد گندم، آب، نمک و گاهی مخمر یا خمیرمایه تهیه می‌شود و ویژگی متمایز آن روش پخت خاص است که روی سنگ داغ یا در تنورهای سنتی انجام می‌گیرد.

نان فطیر؛ سوغات اراک

فطیر از نان‌های محلی ایرانی است که در شهر اراک، آستارا و ملایر پخته می‌شود. برای تهیه نان فطیر نیازی به خمیر مایه نیست و از آرد، تخم‌مرغ و شکر برای طبخ آن استفاده می‌شود. ان فطیر معمولاً به صورت نازک و گرد پخته می‌شود و بافتی ترد و شکننده دارد که آن را از نان‌های دیگر متمایز می‌کند. این نان در مناطق مختلف ایران با نام‌های متفاوتی شناخته می‌شود؛ برای مثال در برخی مناطق به آن “نان تافتون” نیز گفته می‌شود، اما تفاوت اصلی در روش پخت و مواد تشکیل‌دهنده است.

نان جو؛ نان رژیمی

نان جو یکی دیگر از انواع نان ایرانی است که به دلیل مزه تلخی که دارد به نسبت سایر نان‌ها طرفداران کمتری دارد. نان جو به دلیل ارزش غذایی بالایی که دارد برای افراد بیمار می‌تواند بسیار مفید باشد. همچنین این نان برای افرادی که رژیم دارند و به دنبال یک نان رژیمی هستند می‌تواند مناسب باشد. . این نان در مناطق مختلف ایران به روش‌های گوناگونی پخته می‌شود؛ از پخت سنتی در تنورهای هیزمی گرفته تا روش‌های مدرن در فرهای خانگی، و طعم آن کمی شیرین‌مزه و خاکی است که برای بسیاری خوشایند می‌باشد. نان جو اغلب به عنوان صبحانه یا همراه غذاهای سنتی مانند پنیر و سبزی، حلیم و آبگوشت مصرف می‌شود و در سال‌های اخیر با افزایش توجه به تغذیه سالم، محبوبیت بیشتری در میان مردم پیدا کرده است.

نان سنتی بیشمه بیشمه؛ نان اصیل ترکمنی

یکی دیگر از انواع نون ایرانی، نان سنتی بیشمه بیشمه است که در منطقه ترکمن صحرا پخت می‌شود. برای تهیه این نان اصیل ایرانی از ماست شیرین، تخم‌مرغ و شکر استفاده می‌شود و در ماه رمضان طرفداران زیادی دارد.  این نان معمولا در سفره افطار مناطق ترکمن‌نشین ایران دیده می‌شود و جزو لاینفک سفره آن‌هاست.

نان سبزی؛ نان جدید پرطرفدار

نان سبزی یکی از نان‌های نسبتاً جدید ایرانی است که البته طرفداران زیادی هم دارد. نان سبزی همان نان تافتون یا بربری به همراه سبزیجاتی مثل شوید، زیره و … است. این نان معمولاً با ترکیبی از آرد گندم، سبزی‌های خردشده مانند گشنیز، جعفری، شوید، ترخون، نعناع و گاهی اسفناج، روغن، تخم مرغ و ادویه‌هایی مانند زردچوبه و فلفل تهیه می‌شود و گاهی نیز پنیر یا گردو به آن اضافه می‌گردد. نان سبزی به صورت مسطح و گرد پخته می‌شود و بافتی نرم و مرطوب دارد که به دلیل وجود سبزی‌ها در ترکیب آن است. این نان اغلب به عنوان صبحانه یا میان‌وعده، همراه با پنیر، کره یا مربا مصرف می‌شود. نان سبزی نه تنها به دلیل طعم خوشمزه و عطر دلپذیرش محبوب است، بلکه به خاطر وجود سبزی‌های تازه، سرشار از ویتامین‌ها، آنتی‌اکسیدان‌ها و فیبر است و یک انتخاب سالم و مقوی در رژیم غذایی محسوب می‌شود.

معروف‌ترین نان‌های خارجی در ایران

با اینکه تنوع انواع نان ایرانی کم نیست، اما طرفداران نان‌های بین‌المللی مانند نان باگت، سوخاری و … هم در کشور ما کم نیستند. در ادامه قصد داریم معروف‌ترین نان‌های خارجی که در کشور ما هم طرفدار دارند را معرفی کنیم.

نان تست

نان تست یکی از انواع نان فانتزی است که در کشورهایی مثل آمریکا و ایران طرفداران زیادی دارد. این نان که معمولاً از آرد گندم تصفیه‌شده، آب، مخمر، نمک و گاهی شکر یا شیر تهیه می‌شود، به صورت برش‌های نازک و یکنواخت تولید می‌گردد و ویژگی اصلی آن قابلیت برشته شدن است که نام «تست» نیز از همین ویژگی گرفته شده است. نان تست پس از برشته شدن در دستگاه توستر یا روی حرارت مستقیم، بافتی ترد و طعمی مطبوع و کمی کاراملی به خود می‌گیرد که آن را برای همراهی با مواد مختلف ایده‌آل می‌سازد. 

نان بیگل

از انواع نان محلی گذشته، نان‌های اروپایی در ایران پرطرفدار هستند. نان بیگل یکی از خوشمزه‌ترین نان‌های خارجی است که در اکثر کشورها و حتی ایران هم پخت می‌شود. این نان یکی از انواع نان‌های فانتزی کشور هلند است. ویژگی متمایز آن فرآیند پخت دو مرحله‌ای است: ابتدا خمیر آن در آب جوش حاوی عسل یا شکر (گاهی همراه با جوش شیرین) به مدت کوتاهی جوشانده می‌شود و سپس در فر پخته می‌گردد. این روش باعث ایجاد پوسته‌ای براق، کمی سفت و بافتی متراکم، جویدنی و نرم در داخل نان می‌شود. نان بیگل در طعم‌های متنوعی مانند ساده، کنجدی، خشخاش، پیاز، سیر، دارچین-کشمش و حتی با آرد کامل تهیه می‌شود و معمولاً به صورت نصف شده و برشته شده، همراه با پنیر خامه‌ای، ماهی قزل‌آلا دودی (لاکس)، کره بادام زمینی، ژامبون یا سبزیجات سرو می‌گردد. در ایران، بیگل اغلب به عنوان یک گزینه صبحانه یا میان‌وعده در کافه‌ها ارائه می‌شود.

نان فرانسوی

یکی از انواع نان‌های بین‌المللی نان باگت یا فرانسوی است. این نان باریک و بلند است و در سایر کشورها در وعده صبحانه یا عصرانه به همراه کره و مربا خورده می‌شود. اما در کشور ما بیشتر به عنوان نان ساندویچ از آن استفاده می‌شود. برای آشنایی بیشتر با نان فرانسوی کلیک کنید. . نان فرانسوی دارای پوسته‌ای نازک، شکننده و ترد است که هنگام گاز زدن صدای خاصی ایجاد می‌کند، در حالی که داخل آن نرم، متخلخل و کمی مرطوب است. در فرانسه، باگت تازه‌پز بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره است و اغلب صبح‌ها از نانوایی‌های محلی خریداری می‌شود.

نان قهوه‌ای

نان قهوه‌ای نوعی نان ایرلندی است که از آرد سبوس‌دار تهیه می‌شود. نان قهوه‌ای یکی ارزان‌ترین انواع نان خارجی است. نان قهوه‌ای سرشار از فیبر، ویتامین‌های گروه B، آهن، منیزیم و آنتی‌اکسیدان‌ها است و برای بهبود سلامت گوارش، کنترل قند خون و کاهش کلسترول مفید شناخته می‌شود. در سال‌های اخیر، با افزایش آگاهی نسبت به تغذیه سالم، تقاضا برای نان قهوه‌ای در ایران رشد چشمگیری داشته است.

نان پیتا

نان پیتا یکی از قدیمی‌ترین نان‌ها می‌باشد که تاریخچه نان پیتا مربوط به منطقه بین‌النهرین است. نان پیتا از نظر بافت و ظاهر بسیار شبیه به نان تافتون ایرانی است. نان پیتا به دلیل آماده‌سازی سریع، قابلیت نگهداری نسبتاً خوب و تطبیق‌پذیری با طعم‌های مختلف، به یک نان جهانی تبدیل شده است. اگرچه ریشه آن به کشورهایی مانند لبنان، سوریه، یونان و ترکیه بازمی‌گردد، اما امروزه در بسیاری از فرهنگ‌های غذایی از جمله ایران، به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی متنوع و کاربردی پذیرفته شده است.

همچنین بخوانید: طرز پخت ته چین

سوالات متداول در مورد انواع نان ایرانی